زمان بروز آتش سوزی، سرعت در واکنش و انتخاب ابزار مناسب، نقش کلیدی در مهار آتش دارد. یکی از مهمترین ابزارهای اولیه برای مقابله با آتش سوزی و خاموش کردن آتش، کپسول آتش نشانی است. اما نکته مهم این است که آیا کاربرد و مواد اولیه همه کپسول های آتش نشانی یکسان هستند؟ قطعاً خیر؛ در ادامه، به بررسی کامل تفاوت انواع کپسول های آتش نشانی، کاربرد هر نوع، اجزا، رنگبندی، نحوه استفاده و محل نگهداری آن ها می پردازیم.
تفاوت انواع کپسول های آتش نشانی
در مواقع بروز آتش سوزی، انتخاب اشتباه کپسول آتش نشانی نه تنها کارایی لازم را ندارد، بلکه خطر را بیشتر می کند. هر نوع کپسول آتش نشانی برای گروه خاصی از مواد قابل اشتعال طراحی شده است. به همین دلیل شناخت تفاوت بین انواع کپسول ها و کاربرد هرکدام، بویژه در محیط های کاری، صنعتی و حتی خانگی، یکی از موارد ضروری است.
تفاوت کپسول آتش نشانی بر اساس ماده خاموش کننده
کپسول های آتش نشانی بسته به نوع ماده خاموشکننده ای که داخل آن ها قرار دارد، در کاربرد و ویژگی ها تفاوت های قابل توجهی دارند. شناخت دقیق هر نوع کپسول و کارکرد آن، به شما کمک می کند در مواقع اضطراری بهترین گزینه را انتخاب کرده و آتش را به سرعت و ایمن خاموش کنید.
1.کپسول آتش نشانی پودر و گاز
کپسول های پودر و گاز، یکی از پرکاربردترین انواع خاموشکننده ها که از ترکیب پودر خشک مخصوص و گاز فشرده (معمولاً نیتروژن یا CO2 ) تشکیل شده است. این ترکیب خاص باعث می شود کپسول در مقابله با طیف وسیعی از آتش سوزی ها مؤثر باشد.
کاربردهای اصلی این کپسول
- اطفای حریق ناشی از مواد جامد قابل اشتعال (مانند چوب، کاغذ، پارچه)
- مهار آتش های مایعات قابل اشتعال (نفت، بنزین و…)
- خاموش کردن آتش ناشی از گازهای قابل اشتعال
- استفاده در جریان های برق تا ۱۰۰۰ ولت بدون خطر برق گرفتگی
مزایای این نوع کپسول
- قابلیت اطفای انواع مختلف آتش، از جمله آتش های کلاس A، B و C
- مناسب برای استفاده در منزل، محل کار، خودرو و کارگاه های کوچک و متوسط
- حمل و استفاده آسان و سریع در شرایط اضطراری
محدودیت ها در استفاده از این کپسول
- استفاده در فضای بسته باید با احتیاط انجام شود، زیرا پودر پخش شده ممکن است مشکلات تنفسی ایجاد کند و استنشاق آن برای افراد حساس مضر باشد.
- پس از استفاده، پودر موجود در هوا و روی سطوح باقی می ماند که پاکسازی آن دشوار است و ممکن است به تجهیزات آسیب بزند.
- برای حفظ کیفیت و جلوگیری از ته نشینی مواد داخل کپسول، توصیه می شود هر ماه کپسول را به آرامی تکان دهید.
2.کپسول آتش نشانی CO2 (دی اکسید کربن)
کپسول آتش نشانی CO2، شامل گاز دی اکسید کربن فشرده و خالص است که با فشار بالا در مخزن نگهداری می شود. این نوع خاموش کننده به دلیل ویژگی های خاص خود، کاربرد ویژه ای برای محیطی دارد که تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی حساس در آنها قرار دارند.
کاربردهای اصلی این کپسول
- مهار آتش های ناشی از تجهیزات الکتریکی مانند تابلوهای برق، اتاق های سرور و دفاتر کاری
- مناسب برای فضاهای بسته و حساس به آلودگی ناشی از مواد خاموش کننده دیگر
- استفاده در مکان هایی که نیاز به جلوگیری از آسیب به تجهیزات الکترونیکی است
مزایای مهم استفاده از این نوع کپسول
- گاز CO2 عایق الکتریکی است و هیچگونه رسانایی ندارد، بنابراین می توان با خیال راحت در اطراف تجهیزات برق استفاده کرد.
- پس از خاموش کردن آتش، هیچ اثری از مواد خاموشکننده باقی نمی ماند و نیازی به پاکسازی نیست.
- گاز CO2 غیرسمی، بی بو و غیرقابل اشتعال است، بنابراین استفاده از آن کاملاً ایمن است.
- کم کردن سریع اکسیژن در محل آتش باعث اطفای موثر آتش می شود.
محدودیت ها و نکات ایمنی در استفاده از این کپسول
- وزن بالای کپسول ممکن است جابجایی آن را در شرایط اضطراری دشوار کند.
- در فضای کوچک و بدون تهویه مناسب، احتمال خطر خفگی وجود دارد؛ بنابراین باید با احتیاط و با تهویه مناسب استفاده شود.
- برای آتش سوزی های ناشی از مواد خشک مانند چوب، کاغذ و پارچه مناسب نیست و نباید در این موارد استفاده شود.
3.کپسول آتش نشانی آب و گاز
کپسول آتش نشانی آب و گاز یکی از رایج ترین انواع خاموشکننده ها است که با ترکیبی از آب خالص و گاز تحت فشار (معمولاً نیتروژن) پر شده است. این کپسول ها برای خاموش کردن آتش های ناشی از مواد خشک مانند چوب، پارچه، کاغذ و مواد مشابه استفاده می شود.
در این نوع کپسول ها، آب به عنوان ماده خاموش کننده اصلی عمل می کند و گاز نیتروژن وظیفه تأمین فشار لازم برای پرتاب آب به سمت آتش را دارد. آب با جذب حرارت و خنک کردن سطح مواد قابل اشتعال، به سرعت شعله ها را مهار می کند و از گسترش آتش جلوگیری نیز می کند.
کاربردهای این نوع کپسول آتش نشانی
- مناسب برای آتش سوزی های ناشی از مواد خشک و قابل احتراق مانند چوب، پارچه، کاغذ و پنبه
- کاربرد گسترده در محیط اداری، مسکونی و انبارهای دارای مواد خشک
مزایای استفاده از کپسول آتش نشانی آب گاز
- در کاهش دمای آتش و مهار سریع شعله ها موثر است
- به دلیل استفاده از آب، یک گزینه مقرون به صرفه و در دسترس است
- فاقد مواد شیمیایی مضر و دوستدار محیط زیست می باشد.
امـــا آنچه که هنگام استفاده از این کپسول باید رعایت کنید:
- هرگز نباید برای آتش های روغنی، چربی یا حریق ناشی از برق استفاده شود؛ زیرا آب در این شرایط ممکن است باعث پخش شدن آتش یا برق گرفتگی شود.
- استفاده در آتش ناشی از روغن داغ یا تجهیزات الکتریکی، خطرناک است و ممکن است منجر به آسیب های جدی شود.
- کپسول های آب و گاز معمولاً با رنگ آبی مشخص می شوند که به تشخیص سریع و صحیح در مواقع اضطراری کمک می کند.
4.کپسول آتش نشانی فوم و کف
کپسول آتش نشانی فوم یا کف، یکی از انواع مهم خاموش کننده ها است که برای مهار آتش سوزی های ناشی از مایعات قابل اشتعال مانند نفت، بنزین و همچنین مواد خشک مانند چوب، پارچه و پلاستیک کاربرد زیادی دارد. این نوع کپسول با استفاده از ترکیبی از مایع کف ساز و گاز تحت فشار، کف خاموشکننده ای تولید می کند که پوششی موثر بر روی آتش ایجاد می کند.
ترکیب و نحوه عملکرد این کپسول
مایع کف ساز در این کپسول با گاز فشار مخلوط شده و هنگام تخلیه، کف سبک و حباب داری تولید می کند. این کف به شکل لایه ای متراکم روی سطح مواد سوخته پخش می شود و با جلوگیری از رسیدن اکسیژن به آتش، شعله ها را به سرعت خاموش می کند و از گسترش حریق جلوگیری می شود.
کاربردهای این کپسول
- برای خاموش کردن آتش سوزی های ناشی از مایعات قابل اشتعال (نفت، بنزین، تینر) مناسب است.
- برای مواد خشک قابل اشتعال مثل چوب، پارچه و پلاستیک ایدهآل است.
- در انبارها، کارگاه ها، صنایع پتروشیمی و پالایشگاه ها استفاده گسترده دارد.
مهمترین ویژگی و مزایای این کپسول
- ایجاد کف پوششی و متراکم که اکسیژن را از آتش جدا می کند.
- جلوگیری از تبخیر مایعات قابل اشتعال و کاهش خطر شعله ور شدن مجدد
- مناسب برای کنترل آتش حجیم با پراکندگی سطحی بالا
محدودیت های این نوع کپسول
- به هیچ عنوان برای خاموش کردن آتش های الکتریکی یا تجهیزات برقی نباید استفاده شود، زیرا خطر برق گرفتگی وجود دارد.
- همچنین برای آتش سوزی های مواد خوراکی یا حساس به مواد شیمیایی، مناسب نیست.
5.کپسول آتش نشانی بیوورسال
کپسول آتش نشانی بیوورسال یکی از پیشرفته ترین نوع خاموشکننده ها است که با توجه به ترکیبات غیرسمی و سازگار با محیط زیست خود، به عنوان راهکاری پاک و ایمن برای مقابله با انواع مختلف آتش سوزی شناخته می شود. این کپسول بخصوص برای فضاهایی که حفظ سلامت انسان ها، حیوانات و محیط زیست اهمیت دارد، مناسب است.
ترکیب و ساختار این کپسول
کپسول بیوورسال از مواد خاموشکننده ای تشکیل شده که به صورت زیست محور و غیرسمی طراحی شده اند. این ترکیبات فاقد مواد شیمیایی مضر و سمی بوده و پس از استفاده بدون اینکه آسیبی به خاک، آب یا هوا وارد کنند به سرعت در محیط تجزیه می شوند.
کاربردهای این نوع کپسول
- مهار آتش سوزی های ناشی از مواد قابل اشتعال مانند چوب، پارچه، پلاستیک، روغن ها، تینر و گازوئیل
- برای آتش های گسترده در محیط های باز و حساس به آلودگی زیست محیطی بسیار مناسب است.
- قابل استفاده در مراکز صنعتی، کشاورزی، محیط طبیعی و مناطق حفاظت شده
مزایا و ویژگی های این نوع کپسول
- دوستدار محیط زیست و سازگار با قوانین حفاظت از طبیعت
- برای سلامت انسان و حیوانات به دلیل عدم استفاده از مواد شیمیایی سمی بی خطر است.
- کاهش خطر آلودگی و خسارت های ثانویه پس از استفاده
- اثربخشی بالا در مهار آتش های حجیم و گسترده
کپسول بیوورسال برای چه شرایطی قابل استفاده است؟
- محیط باز با حجم زیاد آتش
- فضاهای حساس به آلودگی شیمیایی و زیستمحیطی
- مکان هایی که سلامت افراد و حیوانات اهمیت بالایی دارد.
تفاوت کدهای رنگی کپسول های آتش نشانی با یکدیگر
رنگ بدنه کپسول آتش نشانی، علاوه بر جنبه ظاهری، نشان دهنده نوع ماده خاموش کننده داخل کپسول است و انتخاب صحیح آن در محل مناسب، نقش حیاتی در اطفای سریع و ایمن آتش دارد. در ایران، کدهای رنگی استاندارد به شرح زیر است:
| رنگ بدنه | نوع ماده خاموشکننده | کاربرد اصلی |
| قرمز | CO2 یا پودر و گاز | مناسب برای آتش الکتریکی و چندمنظوره |
| آبی | آب و گاز | مناسب برای آتش ناشی از مواد خشک مثل چوب، کاغذ و پارچه |
| سبز | فوم | مهار آتش مایعات قابل اشتعال و پلاستیکها |
| آبی فیروزه ای | بیوورسال (زیستمحور) | چندمنظوره و دوستدار محیط زیست |
| مشکی | فقط CO2 | ویژه آتش برق و تجهیزات الکتریکی |
| زرد یا لیمویی | فوم شیمیایی | کاربرد در موارد خاص و صنایع ویژه |
تفاوت کپسول آتش نشانی پودری و CO2
- کپسول پودری از ترکیب پودر خشک و گاز برای خاموش کردن آتش استفاده میکند، در حالی که کپسول CO2 فقط دیاکسید کربن فشرده دارد.
- کپسول پودری برای آتش های کلاس A مواد جامد مانند چوب و کاغذ، B مایعات قابل اشتعال مثل بنزین و C گازها و تجهیزات الکتریکی، مناسب است. اما کپسول CO2 بیشتر برای آتش های کلاس C و تجهیزات الکتریکی بخصوص وسایل حساس استفاده می شود.
- استفاده از کپسول پودری باعث باقی ماندن پودر در محیط می شود که ممکن است به تجهیزات و فضا آسیب بزند، اما کپسول CO2 بدون هیچ باقیمانده ای عمل می کند و فضا بعد از استفاده کپسول سریعاً قابل استفاده است.
- کپسول پودری معمولاً برای فضاهای بسته توصیه نمی شود، زیرا پودر می تواند به دستگاه تنفسی آسیب برساند. در مقابل، کپسول CO2 به دلیل خنثی بودن و عدم تولید ذرات معلق، در فضای بسته کاربرد بهتری دارد.
- کپسول پودری می تواند باعث مشکلات تنفسی شود، اما کپسول CO2 تنها در صورت استفاده در حجم زیاد و در محیط های بسته، خطر ایجاد می کند.
| ویژگی | کپسول پودر و گاز | کپسول CO2 |
| ماده خاموش کننده | پودر خشک + گاز | دی اکسید کربن فشرده |
| مناسب برای | کلاس A، B، C | کلاس C، وسایل الکتریکی |
| اثر بر محیط | باقی ماندن پودر | بدون باقی مانده |
| کاربرد در فضای بسته | خیر | بله |
| آسیب تنفسی | در برخی موارد | فقط در حجم زیاد |
بخش های مختلف کپسول آتش نشانی
کپسول ها علیرغم ظاهر ساده، ساختاری دقیق دارند که در معرفی اجزای کپسول آتش نشانی به صورت کامل به بررسی تجهیزات مختلف کپسول آتش نشانی می پردازیم.
- مخزن فولادی
- ماده خاموشکننده
- اهرم فشار و ضامن
- لوله خروجی
- شلنگ هدایت کننده
- دریچه یا شیر کنترل
تفاوت در محل نصب کپسول آتش نشانی
انتخاب محل نگهداری کپسول، به اندازه انتخاب نوع آن مهم است. نکات مهم شامل:
| نوع کپسول | محل نصب پیشنهادی |
| پودر و گاز | کارگاه ها، آشپزخانه ها، دفاتر، پمپ بنزین ها |
| CO₂ | اتاق سرور، تجهیزات الکترونیکی، کلینیک ها |
| آب و گاز | انبار چوب، مدارس، ادارات بدون تجهیزات برقی |
| فوم | آشپزخانه های صنعتی، آزمایشگاه ها، کارگاه رنگ |
| بیوورسال | بیمارستان ها، فرودگاه، کارخانه های صنعتی گسترده |
تفاوت در وزن و نوع نصب کپسول آتش نشانی
وزن کپسول ها با توجه به کاربرد و فضای مورد استفاده تعیین می شود. به طور کلی به دو دسته تقسیم می شوند:
- کپسول های دستی؛ وزن بین ۲ تا ۱۴ کیلوگرم، مناسب برای نصب روی دیوار یا داخل خودرو
- کپسول های چرخدار؛ وزن بالاتر از ۱۴ کیلوگرم، مناسب برای محیط های صنعتی یا محوطه های باز
کپسول های با وزن زیر ۱۸ کیلوگرم باید در ارتفاع ۱ متر از سطح زمین نصب شوند و کپسول های بیش از ۱۸ کیلوگرم در ارتفاع ۱.۵ متری قرار گیرند.
نحوه عملکرد کپسول آتش نشانی چگونه است؟
- ضامن کپسول را بکشید
- اهرم فشار را فشار دهید
- ماده خاموش کننده تحت فشار از نازل خارج می شود
- در مدل های گازی، افت فشار گاز باعث آزاد شدن سریع مواد می شود.
نکات مهم در نگهداری و ایمنی کپسول ها
- دور از نور مستقیم خورشید، رطوبت، باران و گرما نگه داری شوند.
- هر ماه یک بار کپسول پودری را تکان دهید تا مواد ته نشین نشود.
- لوله و نازل کپسول را تمیز نگه دارید تا در مواقع ضروری گرفتگی نداشته باشد.
- تاریخ انقضا و فشار سنج کپسول را ماهانه بررسی کنید.
- در خودروهای سنگین، کپسول در باکس ضد آب و گرد و خاک نگهداری شود.
سوالات متداول
چند نوع کپسول آتش نشانی وجود دارد؟
کپسولها شامل پودر و گاز، CO2، آب و گاز، فوم و بیوورسال هستند که هر کدام برای نوع خاصی از آتش طراحی شدهاند.
کدام کپسول برای آتش سوزی برق است؟
کپسول CO2 یا پودر و گاز برای آتش ای برق و تجهیزات الکتریکی مناسب هستند.
کپسول فوم برای چه نوع آتشی استفاده میشود؟
کپسول فوم برای آتشهای ناشی از مایعات قابل اشتعال مثل نفت و بنزین و همچنین مواد خشک مانند چوب و پلاستیک مناسب است.
محل نصب کپسول چگونه باید باشد؟
محل نصب باید مناسب نوع کپسول باشد؛ مثلاً CO2 در اتاق سرور، آب و گاز در انبار چوب، پودر و گاز در کارگاه یا آشپزخانه نصب شود.
چگونه مطمئن شویم کپسول آماده استفاده است؟
ماهانه فشارسنج و تاریخ انقضا را بررسی کنید، نازل را تمیز نگه دارید و کپسولهای پودری را تکان دهید تا مواد تهنشین نشود.
کلام آخر
انتخاب صحیح و آگاهانه کپسول آتش نشانی می تواند از جان و مال شما در برابر یکی از خطرناک ترین حوادث جلوگیری کند. دانستن تفاوت کپسول های آتش نشانی با یکدیگر هنگام خرید در جلوگیری از خطرات احتمالی تاثیر زیادی دارد، حتماً نوع آتش سوزی محتمل، محل نصب و مسائل زیست محیطی را در نظر بگیرید.
دریافت خدمات و شارژ کپسول اتش نشانی در مجموعه HSE فارس این تضمین را به شما می دهد که:
✅ حمل و نقل رایگان کپسول از محل شما
✅ استفاده از پودرهای استاندارد و تایید شده (هدف و سپیکو)
✅ بیمه مسئولیت رایگان یک ساله برای هر کپسول
✅ آموزش رایگان استفاده از کپسول برای ساکنین یا پرسنل
✅ تولید ویدیو اختصاصی از فرآیند شارژ برای شفافیت کامل
✅ نصب برچسب تاریخ شارژ، کارت دستورالعمل و کلاس حریق
✅ تست نشتی، آب بندی اصولی و پلمپ استاندارد
🎁 هدیه ویژه: شارژ رایگان کپسول خودرو پرسنل شما (کپسول یک کیلویی جزو خدمات رایگان نیست)
دیدگاه شما در مورد ما