کپسول آتش نشانی یکی از مهمترین ابزارهای ایمنی در برابر حریق است که وجود آن در اماکن عمومی، صنعتی، تجاری و حتی منازل ضروری است. برای اینکه بتوان از این وسیله به درستی استفاده کرد، درک کامل از ساختار و اجزای تشکیل دهنده آن اهمیت زیادی دارد.
آشنایی دقیق با اجزای کپسول های آتش نشانی کمک میکند تا کاربران بتوانند در زمان نیاز به درستی و با اطمینان از این ابزار حیاتی استفاده کنند. در این مقاله به طور جامع به معرفی اجزای کپسول آتش نشانی می پردازیم و نقش هر جزء را در فرایند اطفای حریق بررسی می کنیم.
اجزای تشکیل دهنده کپسول آتش نشانی
برای درک بهتر عملکرد کپسول آتش نشانی، باید اجزای مختلف آن را به خوبی بشناسیم. هر جزء نقش ویژه ای دارد که به طور هماهنگ باعث اطفای سریع و مؤثر حریق می شود. در ادامه، اجزای اصلی و مهم کپسول آتش نشانی را معرفی می کنیم.
بدنه یا سیلندر کپسول
بدنه کپسول آتش نشانی معمولاً به صورت استوانه ای و از جنس فولاد مقاوم یا آلومینیوم ساخته می شود. این بخش وظیفه نگهداری ماده خاموش کننده و گاز پیشران تحت فشار بالا را بر عهده دارد. بدنه باید استحکام بالایی داشته باشد تا در برابر فشار داخلی و شرایط محیطی نظیر گرما، رطوبت، ضربه و زنگ زدگی مقاومت کند و در مواقع اضطراری به خوبی عمل کند.
ماده خاموش کننده
ماده خاموش کننده یکی از مهمترین اجزای تشکیل دهنده در کپسول آتش نشانی است که بسته به نوع کپسول و نوع آتش، متفاوت است. انواع رایج ماده خاموش کننده عبارتند از:
- پودر خشک؛ مناسب برای خاموش کردن آتش های کلاس A (مواد جامد)، کلاس B (مایعات قابل اشتعال) و کلاس C (گازها).
- دی اکسید کربن(CO2)؛ برای تجهیزات الکتریکی و مایعات قابل اشتعال استفاده می شود و به دلیل خاصیت غیر رسانایی آن، برای خاموش کردن آتش های الکتریکی بسیار مناسب است.
- آب؛ معمولاً برای آتش های کلاس A مانند چوب، کاغذ و پارچه به کار می رود.
- فوم؛ برای خاموش کردن آتش مایعات اشتعال پذیر مانند بنزین و نفت کاربرد دارد و با ایجاد لایه ای کف مانند، مانع تماس هوا با مواد مشتعل می شود.
- مواد خاص؛ مانند هالون یا FM200 که در محیط های حساس مانند اتاق های سرور استفاده می شوند و آتش را بدون آسیب به تجهیزات الکتریکی خاموش می کنند.
شیر خروجی و مکانیسم کنترل
شیر خروجی یا اهرم تخلیه، وسیله ای است که کاربر با فشار دادن آن، ماده خاموش کننده را آزاد می کند. این شیر معمولاً از جنس آلیاژ مقاوم ساخته می شود و شامل اجزایی مانند ضامن ایمنی، قفل پلمپ و دسته کنترل است. ضامن ایمنی برای جلوگیری از تخلیه ناخواسته کپسول تعبیه شده و پس از برداشتن آن، شیر به راحتی قابل فعال شدن است.
نازل یا شیلنگ تخلیه
نازل یا شیلنگ، کانالی است که ماده خاموش کننده از طریق آن به سمت منبع آتش هدایت می شود. در کپسول های کوچک، نازل مستقیماً به شیر متصل است اما در مدل های بزرگ تر، از شیلنگ های انعطاف پذیر استفاده می شود تا کاربر بتواند جریان ماده را دقیق تر کنترل کند و در زاویه مناسب آن را به آتش برساند.
مانومتر یا فشارسنج
مانومتر یکی از اجزای اصلی کپسول آتش نشانی است که میزان فشار داخلی مخزن را نمایش می دهد. این فشار باید در محدوده استاندارد باشد تا کپسول به درستی عمل کند. فشارسنج معمولاً به شکل یک صفحه دایره ای کوچک روی بدنه کپسول نصب می شود و با یک عقربه میزان فشار را نشان می دهد.
- نمایش فشار: معمولاً رنگ های سبز، زرد و قرمز به کار می رود تا وضعیت فشار را سریع و واضح به کاربر اعلام کند. رنگ سبز نشان دهنده فشار مناسب، رنگ زرد فشار کم و رنگ قرمز هشدار برای نیاز به شارژ یا تعمیر است.
- اهمیت مانومتر: نبود یا خرابی مانومتر می تواند باعث شود که کاربر از وضعیت واقعی کپسول مطلع نشود و در شرایط اضطراری کپسول به درستی عمل نکند.
گاز پیشران
گاز پیشران عامل مهمی است که ماده خاموش کننده را با فشار مناسب به سمت آتش هدایت می کند. نوع و نحوه استفاده از گاز پیشران در کپسول های مختلف متفاوت است.
انواع گاز پیشران رایج
- نیتروژن؛ در کپسولهای پودری بسیار رایج است و به دلیل خاصیت غیرقابل اشتعال و فشار مناسب، گزینهای ایدهآل است.
- دی اکسید کربن CO2؛ علاوه بر اینکه خود ماده خاموش کننده در برخی کپسول ها است، به عنوان گاز پیشران نیز در کپسول های خاص استفاده می شود.
- هوای فشرده؛ در بعضی مدل ها استفاده می شود و مزیت آن در در دسترس بودن و ایمنی است.
نحوه کار گاز پیشران
در برخی کپسول ها گاز پیشران داخل همان مخزن ماده خاموش کننده وجود دارد، ولی در مدل هایی خاص، گاز پیشران در محفظه ای جداگانه نگهداری شده و در زمان فعال سازی وارد مخزن اصلی می شود تا ماده خاموش کننده با فشار به بیرون رانده شود.
برچسب اطلاعات و دستورالعمل
یکی از اجزای مهم کپسول آتش نشانی، برچسب اطلاعات است که روی بدنه یا نزدیک شیر کپسول نصب می شود و اطلاعات حیاتی را در اختیار کاربران قرار می دهد. این برچسب نه تنها به افراد کمک می کند تا از کپسول به درستی استفاده کنند، بلکه نکات ایمنی و تاریخچه سرویس و شارژ را نیز به صورت شفاف نمایش می دهد.
اطلاعات روی برچسب
- نوع ماده خاموش کننده؛ مشخص می کند که کپسول برای چه نوع آتش سوزی هایی مناسب است (مثلاً پودر خشک، CO2، فوم و…)
- کلاس های آتش؛ دسته بندی هایی که نشان می دهد کپسول برای چه نوع مواد آتش زا (کلاس A,B,C,D)کاربرد دارد.
- روش استفاده؛ دستورالعمل گام به گام برای فعال سازی کپسول و نحوه اطفای حریق، که برای افراد غیرمتخصص بسیار لازم است.
- تاریخ تولید و تاریخ انقضا؛ به کاربران این امکان را می دهد تا از سلامت و کارایی کپسول مطمئن شوند و زمان تعویض یا شارژ مجدد را بدانند.
- تاریخ آخرین شارژ و سرویس؛ اطلاعاتی که نشان می دهد کپسول در چه زمانی بررسی و شارژ شده است.
- هشدارهای ایمنی؛ نکاتی درباره استفاده صحیح، دور نگه داشتن از گرما و آسیب ها.
اهمیت برچسب اطلاعات و دستورالعملها
- این برچسب باعث می شود در مواقع اضطراری بدون هدر دادن زمان و وقت، کاربر بتواند به سرعت و به درستی کپسول را فعال کند.
- همچنین باعث می شود که نگهداری و سرویس دوره ای به موقع انجام شود و از خرابی های ناگهانی جلوگیری شود.
- دانستن نوع ماده خاموش کننده و کلاس حریق، از بروز اشتباهاتی که ممکن است خطرناک باشد جلوگیری می کند.
پایه یا قاب نگهدارنده
برای نصب کپسول روی دیوار یا خودرو، پایه یا قاب مخصوصی طراحی شده که کپسول را ثابت نگه می دارد و از سقوط و آسیب دیدن جلوگیری می کند.
جدول مقایسه اجزای کپسول های مختلف
| جزء کپسول | CO2 | آبی | پودری خشک | فومی |
| ماده خاموش کننده | گاز دی اکسید کربن | آب | پودر خشک | فوم |
| نازل | قیفی فلزی | اسپریکننده | شیلنگ قابل انعطاف | نازل مخصوص کف |
| بدنه | فولادی یا آلومینیومی | فولادی یا آلومینیومی | فولادی ضخیم | فولادی |
| مانومتر | معمولاً ندارد | دارد | دارد | دارد |
| کاربرد | تجهیزات الکتریکی | مواد جامد قابل اشتعال | صنعتی، عمومی | مایعات قابل اشتعال |
نگهداری اجزای کپسول آتش نشانی
شناخت اجزای کپسول به تنهایی کافی نیست؛ برای حفظ کارایی و ایمنی این وسیله مهم، باید به نکات ایمنی و نگهداری هر جزء توجه داشته باشید. رعایت این موارد باعث می شود کپسول در زمان نیاز به درستی عمل کند و خطرات احتمالی نیز کمتر شود.
بررسی و نگهداری بدنه کپسول
- بدنه کپسول باید همیشه عاری از زنگ زدگی، ترک یا ضربه های شدید باشد.
- هرگونه خوردگی یا آسیب باید سریعا گزارش و رفع شود.
- رنگ بدنه باید سالم باشد تا از پوسیدگی جلوگیری کند.
نگهداری ماده خاموش کننده
- بسته به نوع ماده خاموش کننده، کپسول باید در دمای مناسب و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری شود.
- پودر خشک باید به صورت منظم بررسی و در صورت خراب شدن تعویض شود.
- آب و فوم نباید یخ بزنند یا گرم شوند تا خاصیت اطفایی خود را از دست ندهند.
بررسی و سرویس شیر و نازل
- شیر تخلیه باید به راحتی قابل حرکت باشد و هیچگونه گره خوردگی نداشته باشد.
- ضامن ایمنی و قفل پلمپ باید در جای خود قرار داشته باشند تا از تخلیه ناخواسته جلوگیری شود.
- نازل یا شیلنگ باید تمیز و بدون گرفتگی باشد و بهطور دوره ای بازدید و تمیز شود.
نگهداری مانومتر و فشارسنج
- مانومتر باید در وضعیت عملکرد صحیح باشد و هر گونه نشانه خرابی یا نمایش نادرست فورا بررسی شود.
- در صورت مشاهده فشار کم یا خارج از محدوده، کپسول باید شارژ یا تعمیر شود.
مراقبت از برچسب اطلاعات و دستورالعمل
- برچسب های روی کپسول باید خوانا و سالم باشند تا کاربران بتوانند به درستی از آن استفاده کنند.
- هرگونه تغییر یا آسیب به برچسب ها باید فوراً اصلاح شود.
نکات کلی برای نگهداری کپسول
- کپسول ها باید در محل های خشک و دور از مواد شیمیایی خورنده نگهداری شوند.
- دمای محیط باید مناسب باشد تا مواد داخل کپسول خراب یا غیرقابل استفاده نشوند.
- بررسی دوره ای ماهانه و سرویس کامل سالانه توسط افراد متخصص و مجاز الزامی است.
- هنگام استفاده، پس از تخلیه حتی جزئی، کپسول باید بلافاصله شارژ یا تعویض شود.
کپسول آتش نشانی چند بخش اصلی دارد؟
| قطعه | وظیفه |
|---|---|
| بدنه (سیلندر) | نگهداری ماده خاموش کننده و گاز تحت فشار |
| ماده خاموشکننده | اطفای آتش (پودر خشک، CO2، آب، فوم و…) |
| شیر خروجی و اهرم کنترل | آزاد کردن ماده خاموشکننده توسط کاربر |
| ضامن ایمنی | جلوگیری از تخلیه ناخواسته کپسول |
| نازل یا شیلنگ تخلیه | پرتاپ ماده خاموش کننده به سمت آتش |
| مانومتر (فشارسنج) | نمایش فشار داخلی کپسول و وضعیت آماده به کار |
| گاز پیشران | ایجاد فشار برای پرتاب ماده خاموشکننده |
| برچسب اطلاعات | نمایش نوع کپسول، کلاس آتش، دستورالعمل و تاریخ شارژ |
| پایه یا قاب نگهدارنده | ثابت نگه داشتن کپسول روی دیوار یا خودرو |
نکات مهم در انتخاب کپسول آتش نشانی
انتخاب درست کپسول آتش نشانی یکی از مهمترین اقدامات برای تضمین ایمنی محیط مختلف است. هنگام خرید باید به چند نکته کلیدی توجه کرد تا کپسولی متناسب با نیاز و شرایط محیطی تهیه شود.
۱. تعیین نوع آتش سوزی محتمل
اولین و مهمترین گام، شناسایی نوع خطر و کلاس های آتش سوزی موجود است:
- کلاس A: آتش سوزی مواد جامد مثل چوب، کاغذ و پارچه
- کلاس B: آتش سوزی مایعات قابل اشتعال مثل بنزین، نفت و روغن
- کلاس C: آتش سوزی گازها و تجهیزات الکتریکی
- کلاس D: آتش سوزی فلزات قابل اشتعال
- کلاس K: آتش سوزی چربی ها و روغن های آشپزی
۲. بررسی استانداردها و مجوزها
- اطمینان از داشتن نشان استاندارد ملی یا بین المللی
- بررسی تاریخ انقضا و زمان شارژ مجدد
- اعتبار برند و گارانتی محصول
۳. وزن و قابلیت حمل
کپسول باید به اندازه ای سبک باشد که در مواقع اضطراری به راحتی قابل حمل و استفاده باشد.
۴. نوع ماده خاموش کننده
بر اساس نیاز محیط، نوع ماده خاموشکننده انتخاب شود.
۵. بررسی اجزای تشکیل دهنده
- وجود مانومتر برای نمایش فشار
- نازل یا شیلنگ با کیفیت و مناسب
- بدنه مقاوم و بدون زنگ زدگی
- برچسب اطلاعات کامل و واضح
۶. شرایط نگهداری و سرویس دهی
- قابلیت سرویس آسان و شارژ مجدد
- دسترسی به قطعات یدکی و خدمات پس از فروش
سوالات متداول
1. اجزای اصلی یک کپسول آتش نشانی چه چیزهایی هستند؟
هر کپسول آتش شانی معمولاً شامل بدنه فلزی، شیر خروجی، فشارسنج، نازل (یا شیلنگ)، پودر یا گاز خاموش کننده، و دسته اهرم فعال سازی است. همه این قطعات با هم کار میکنند تا در مواقع اضطراری، عملکرد امن و مؤثری داشته باشد.
2. فشارسنج در کپسول چه کاربردی دارد؟
فشارسنج وضعیت شارژ و فشار داخلی کپسول را نشان می دهد. اگر عقربه در ناحیه سبز باشد یعنی کپسول آماده استفاده است؛ اگر بیرون از آن باشد، نیاز به شارژ، سرویس یا بررسی دارد.
3. شیر و اهرم چه تاثیری در استفاده ایمن دارند؟
شیر کپسول می دهد جریان مواد کنترل شده باز شود. فشار دادن اهرم، مسیر آزاد شدن محتویات تحت فشار را باز می کند. طراحی منطقی آنها کمک میکند استفاده ساده و مطمئن باشد.
کلام آخر
معرفی اجزای کپسول آتش نشانی نه تنها به درک بهتر عملکرد این وسیله حیاتی کمک می کند، بلکه باعث می شود در مواقع اضطراری با آگاهی کامل و اطمینان خاطر از آن استفاده کنیم. هر یک از اجزای تشکیل دهنده کپسول آتش نشانی، بدنه مقاوم، ماده خاموشکننده، شیر کنترل، نازل و مانومتر، نقش مهم و خاصی در اطفای سریع و ایمن آتش دارند.
بنابراین، آشنایی دقیق با این اجزا و نحوه نگهداری و استفاده صحیح از کپسول آتش نشانی، تضمین کننده حفظ امنیت جان و مال در برابر خطرات آتش سوزی است. توصیه می شود همه کاربران، به ویژه مسئولان ایمنی، همواره به معرفی و توضیح قطعات کپسول آتش نشانی توجه داشته و این دانش را به روز نگه دارند تا در شرایط بحرانی، بهترین واکنش ممکن را نشان دهند.
دریافت خدمات و شارژ کپسول اتش نشانی در مجموعه HSE فارس این تضمین را به شما می دهد که:
✅ حمل و نقل رایگان کپسول از محل شما
✅ استفاده از پودرهای استاندارد و تایید شده (هدف و سپیکو)
✅ بیمه مسئولیت رایگان یک ساله برای هر کپسول
✅ آموزش رایگان استفاده از کپسول برای ساکنین یا پرسنل
✅ تولید ویدیو اختصاصی از فرآیند شارژ برای شفافیت کامل
✅ نصب برچسب تاریخ شارژ، کارت دستورالعمل و کلاس حریق
✅ تست نشتی، آب بندی اصولی و پلمپ استاندارد
🎁 هدیه ویژه: شارژ رایگان کپسول خودرو پرسنل شما (کپسول یک کیلویی جزو خدمات رایگان نیست)
دیدگاه شما در مورد ما